سرطان‌های توپر
اگر در پاسخ آزمایش، تصویربرداری یا نمونه‌برداری شما توده یا سرطان گزارش شده، اینجا می‌خوانید تشخیص چطور قطعی می‌شود، مرحله‌بندی یعنی چه و برنامهٔ درمان از کجا شروع می‌شود.
سرطان توپر یعنی چه؟
سرطان بیماری‌ای است که در آن سلول‌ها رشد کنترل‌شده را از دست می‌دهند و بدون حساب رشد می‌کنند و ممکن است به جاهای دیگر بدن بروند. بیش از ۱۰۰ نوع سرطان وجود دارد و معمولاً نامشان از اندام یا نوع سلولی می‌آید که از آن شروع شده‌اند.
بسیاری از سرطان‌ها تومور توپر می‌سازند، یعنی توده‌ای در یک اندام یا بافت. این با سرطان‌های خون مثل لوسمی فرق دارد که معمولاً توده نمی‌سازند. سرطان‌های توپر شامل مثلاً کارسینوم‌ها (شایع‌ترین گروه، از سلول‌های پوشاننده)، سارکوم‌ها (استخوان و بافت نرم) و ملانوم (سلول‌های رنگدانه‌ساز) هستند.
هر توده سرطان نیست. تومور خوش‌خیم به بافت اطراف حمله نمی‌کند و پخش نمی‌شود. تومور بدخیم می‌تواند به بافت اطراف نفوذ کند و گاهی بعد از برداشتن برگردد. پخش شدن سلول‌های سرطانی به جاهای دیگر بدن را متاستاز می‌نامند؛ سرطان همچنان نام اندام اصلی را دارد (مثلاً سرطان پستانی که به ریه رفته، سرطان پستان متاستاتیک است، نه سرطان ریه).
این صفحه برای چه کسانی است؟
- کسی که در آزمایش، سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن چیزی غیرعادی گزارش شده و می‌خواهد بداند بعدش چه می‌شود
- کسی که تازه با جواب نمونه‌برداری روبه‌رو شده و تشخیص سرطان توپر شنیده
- کسی که برای مرحلهٔ دارویی درمان (مثل شیمی‌درمانی، درمان هدفمند، ایمنی‌درمانی یا هورمون‌درمانی) ارجاع شده
- همراه بیماری که می‌خواهد مسیر را بفهمد
چگونه تشخیص داده می‌شود؟
هیچ آزمایش تنهایی سرطان را تشخیص نمی‌دهد. پزشک معمولاً از شرح حال و معاینه شروع می‌کند و بعد آزمایش، تصویربرداری یا نمونه‌برداری می‌خواهد.
- نمونه‌برداری. در بیشتر موارد برای قطعی شدن تشخیص لازم است. نمونه با سوزن، با آندوسکوپ یا در جراحی گرفته می‌شود و گاهی بی‌حسی یا بیهوشی لازم است.
- پاتولوژی. پاتولوژیست نمونه را زیر میکروسکوپ می‌بیند و آزمایش‌های دیگری روی سلول‌ها انجام می‌دهد. نتیجه در گزارش پاتولوژی نوشته می‌شود و یکی از مهم‌ترین مدارک شماست.
- تصویربرداری. سی‌تی‌اسکن، ام‌آرآی، اسکن استخوان، پت‌اسکن، سونوگرافی یا رادیوگرافی، بسته به مورد.
- آزمایش خون و ادرار. بعضی مواد در سرطان بالا یا پایین می‌روند، ولی این‌ها به‌تنهایی قطعی نیستند.
- آزمایش بیومارکر. بررسی ژن‌ها، پروتئین‌ها و نشانه‌های دیگر در سلول‌های سرطانی. بعضی درمان‌های هدفمند و ایمنی‌درمانی فقط برای سرطان‌هایی که نشانهٔ مشخصی دارند مؤثرند. نمونه می‌تواند از تومور برداشته‌شده، از نمونه‌برداری یا از خون باشد و در آزمایشگاه ویژه‌ای بررسی می‌شود.
مرحله‌بندی نشان می‌دهد سرطان چقدر پیشرفته است: اندازهٔ تومور (T)، درگیری غدد لنفاوی (N) و پخش شدن به جاهای دیگر (M). پزشک از مرحله برای انتخاب بهترین درمان استفاده می‌کند.
درمان از کجا شروع می‌شود؟
نوع درمان به نوع سرطان و پیشرفت آن بستگی دارد. روش‌های اصلی: جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، درمان هدفمند، ایمنی‌درمانی و هورمون‌درمانی (برای بعضی سرطان‌های پستان و پروستات). بعضی بیماران فقط یک روش لازم دارند و بیشتر بیماران ترکیبی از چند روش.
در تیم درمان معمولاً چند تخصص همکاری می‌کنند. جراحی و پرتودرمانی کار متخصص خود آن رشته‌هاست و در صورت نیاز با ارجاع انجام می‌شود. بخش دارویی درمان (شیمی‌درمانی، درمان هدفمند، ایمنی‌درمانی و هورمون‌درمانی) در صفحهٔ «شیمی‌درمانی و درمان‌های دارویی» توضیح داده شده است. اینکه کدام روش، به چه ترتیب و کجا برای شما انجام شود را در ویزیت با پزشک مشخص می‌کنید.
پیگیری و مراقبت
در طول درمان و بعد از آن، پزشک با ویزیت، معاینه، آزمایش خون و گاهی تصویربرداری روند را می‌سنجد. فقط از روی عوارض نمی‌توان فهمید درمان اثر می‌کند یا نه. اگر عارضه‌ای نگرانتان کرد، منتظر نوبت بعد نمانید. نکات مراقبت در خانه را در راهنمای بیمار سایت بخوانید.
برای ویزیت اول، پاسخ پاتولوژی، دیسک تصویربرداری و فهرست داروهایتان را همراه ببرید، همراهی با خودتان بیاورید که یادداشت بردارد، و سؤالاتان را از قبل بنویسید.
چه زمانی تماس بگیرید؟
- تب ۳۸ درجه یا بیشتر در دوران درمان: همان لحظه با تیم درمان تماس بگیرید.
- خونریزی که چند دقیقه بعد از فشار بند نمی‌آید، مدفوع سیاه یا خونی، یا استفراغ خونی.
- تنگی نفس شدید یا ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، ضعف ناگهانی یک سمت بدن یا اختلال گفتار: اورژانس (۱۱۵).
- استفراغ یا اسهالی که اجازه نمی‌دهد مایعات بخورید.
برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
اگر در سی‌تی‌اسکن یا سونوگرافی توده دیده شده، یعنی سرطان دارم؟
نه لزوماً. توده می‌تواند خوش‌خیم هم باشد. تومور خوش‌خیم به بافت‌های اطراف حمله نمی‌کند و پخش نمی‌شود. برای مطمئن شدن، در بیشتر موارد باید نمونه‌برداری شود و پاتولوژیست نمونه را زیر میکروسکوپ ببیند.
مرحلهٔ بیماری یعنی چه؟
مرحله نشان می‌دهد سرطان چقدر بزرگ است و آیا به غدد لنفاوی یا جاهای دیگر رسیده یا نه. بسیاری از مراکز از سیستم TNM استفاده می‌کنند و برای بسیاری از سرطان‌ها نتیجه را از صفر تا چهار می‌نویسند. پزشک مرحله را کنار نوع سرطان و وضعیت شما برای انتخاب درمان به‌کار می‌برد.
آزمایش بیومارکر چیست؟
آزمایشی روی نمونهٔ تومور یا خون است که ژن‌ها، پروتئین‌ها یا نشانه‌هایی را در سلول‌های سرطانی بررسی می‌کند. بعضی درمان‌ها فقط برای سرطان‌هایی اثر دارند که نشانهٔ مشخصی دارند، و این آزمایش به انتخاب درمان کمک می‌کند. همهٔ بیماران به آن نیاز ندارند.
آیا همهٔ درمان‌ها را همین دکتر انجام می‌دهد؟
تیم درمان سرطان معمولاً چند متخصص دارد، مثل جراح، متخصص درمان دارویی و متخصص پرتودرمانی. اینکه کدام بخش در کجا انجام می‌شود را در ویزیت بپرسید. نظر دوم گرفتن هم کار معمولی است، به‌ویژه اگر دربارهٔ درمان پیشنهادی مطمئن نیستید.
من فقط یک جواب غیرطبیعی دارم. باید بترسم؟
نتیجهٔ غیرطبیعی آزمایش همیشه نشانهٔ سرطان نیست و حتی گاهی با وجود سرطان آزمایش طبیعی می‌ماند. هیچ آزمایشی به‌تنهایی سرطان را تشخیص نمی‌دهد. پزشک جواب را با معاینه و بقیهٔ بررسی‌ها تفسیر می‌کند.