راهنمای بیمار

اول یک نفس عمیق

ارجاع به فوق تخصص خون و آنکولوژی لزوماً به معنی سرطان نیست. نتیجهٔ غیرطبیعی آزمایش دلیل‌های فراوانی دارد و بسیاری از آن‌ها سرطان نیستند. بعضی بیماری‌ها فقط پیگیری لازم دارند. اولین ویزیت برای این است که پزشک تصویر روشنی از وضعیت شما پیدا کند، نه اینکه تصمیم نهایی همان روز گرفته شود.

چه مدارکی همراه ببرید؟

مدارک پیشنهادی بر پایهٔ راهنماهای پزشکی معتبر نوشته شده است. اگر مطمئن نیستید چه چیزی لازم است، پیش از ویزیت از مطب بپرسید.

• برگهٔ ارجاع یا نامهٔ پزشکی که شما را فرستاده
• همهٔ جواب آزمایش‌ها، حتی قدیمی‌ها، به‌ویژه شمارش کامل خون (CBC). اگر آزمایش‌ها در چند آزمایشگاه انجام شده، همه را بیاورید، چون محدودهٔ طبیعی در آزمایشگاه‌های مختلف فرق می‌کند.
• گزارش‌های نمونه‌برداری و پاتولوژی، گزارش جراحی (در صورت وجود)، و لام یا بلوک پاتولوژی اگر خواسته شد
• تصویربرداری: گزارش و در صورت امکان دیسک یا فایل عکس‌ها (سی‌تی‌اسکن، ام‌آرآی، پت‌اسکن، سونوگرافی)
• فهرست همهٔ داروها که مصرف می‌کنید، با اسم و ساعت مصرف، به‌علاوه مکمل‌ها، ویتامین‌ها و فراورده‌های گیاهی. این‌ها را حتماً به پزشک بگویید، چون بعضی ممکن است با درمان اثر متقابل داشته باشند.
• حساسیت‌های دارویی و سابقهٔ بیماری‌ها و جراحی‌ها
• سابقهٔ خانوادگی بیماری‌های خونی، لخته یا سرطان
• کارت شناسایی و کارت بیمه و شمارهٔ تماس پزشکان دیگری که باید گزارش ویزیت به آن‌ها برسد

چه کسی همراهتان باشد؟

بهتر است یک دوست یا عضو خانواده را همراه ببرید؛ کسی که خوب گوش می‌دهد، یادداشت برمی‌دارد و تصمیم‌های شما را قبول دارد. بسیاری از بیماران بعد از بیرون آمدن از مطب همه‌چیزی را که گفته شد به یاد نمی‌آورند. می‌توانید بپرسید اجازه هست صحبت‌ها را ضبط کنید یا نه.

سؤال‌ها را از قبل بنویسید

فهرست سؤال‌هایتان را بنویسید و همراه ببرید. بعضی نمونه‌ها:

• چرا مرا به شما ارجاع دادند و جواب آزمایش‌هایم چه معنایی دارد؟
• برای رسیدن به تشخیص چه آزمایش یا بررسی دیگری لازم است؟
• هر کدام از آن‌ها کجا و چه زمانی انجام می‌شود و جوابش کی آماده است؟
• اگر مشکلی پیدا شد، گام بعدی چیست؟ ممکن است فقط پیگیری لازم باشد؟
• در چه علائمی باید زود تماس بگیرم یا به اورژانس بروم؟ شمارهٔ تماس در ساعت کاری و بعد از آن چیست؟
• سؤالات بعدی‌ام را از چه کسی بپرسم؟

قبل از رفتن مطمئن شوید همهٔ سؤال‌هایتان پاسخ گرفته‌اند. اگر نوبت پیگیری لازم است، همان‌جا بگیرید.

در ویزیت چه می‌گذرد؟

پزشک دربارهٔ بیماری و گزینه‌های ممکن با شما صحبت می‌کند. ممکن است پیش از برنامهٔ درمان، به آزمایش خون، رادیوگرافی یا بررسی‌های دیگر نیاز باشد. تیم درمان ممکن است شامل چند متخصص باشد.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.

اول این را بدانید

این صفحه برای فهمیدن مفهوم آزمایش است، نه تفسیر جواب خود شما. یک عدد خارج از محدوده به‌تنهایی تشخیص نیست و فقط پزشک می‌تواند آن را با علائم و بقیهٔ آزمایش‌ها بسنجد.

شمارش کامل خون (CBC) چه چیزهایی را می‌سنجد؟

• گلبول‌های قرمز (RBC): اکسیژن را از ریه به بقیهٔ بدن می‌برند.
• هموگلوبین (Hb): پروتئین آهن‌داری که داخل گلبول قرمز است.
• هماتوکریت (Hct): چه بخشی از خون را گلبول‌های قرمز تشکیل می‌دهند.
• گلبول‌های سفید (WBC): با عفونت و بیماری مبارزه می‌کنند. در آزمایشی که «تفکیک» (differential) دارد، انواع گلبول‌های سفید جداگانه شمرده می‌شود.
• پلاکت (PLT): با کمک به لخته شدن، جلوی خونریزی را می‌گیرند.

معمولاً برای آزمایش CBC آماده‌سازی خاصی لازم نیست. اگر همزمان آزمایش دیگری روی همان نمونه خواسته شده، ممکن است ناشتا بودن لازم باشد.

«محدودهٔ طبیعی» یعنی چه؟

محدودهٔ مرجع از آزمایش خون گروه بزرگی از افراد سالم به‌دست می‌آید. آزمایشگاه‌ها روش‌های مختلفی دارند و ممکن است محدوده‌های متفاوتی بنویسند. به همین دلیل:

• به محدوده‌ای که روی همان برگهٔ آزمایش چاپ شده نگاه کنید.
• نتیجهٔ دو آزمایشگاه مختلف را مستقیم مقایسه نکنید. برای پیگیری روند، بهتر است آزمایش در یک آزمایشگاه تکرار شود.
• محدودهٔ طبیعی به سن، جنس، بارداری و وضعیت سلامت هم بستگی دارد.
• گاهی افراد سالم هم نتیجه‌ای بیرون از محدوده دارند، و برعکس، نتیجهٔ داخل محدوده همیشه تضمین سلامت نیست.

یک مرجع پزشکی (ASH) برای نمونه کم‌خونی را در مردان هموگلوبین کمتر از ۱۳٫۵ و در زنان غیرباردار کمتر از ۱۲ گرم در دسی‌لیتر ذکر می‌کند و می‌گوید در کودکان و بارداری فرق می‌کند. این عدد فقط مثال است و جای محدودهٔ آزمایشگاه شما را نمی‌گیرد.

بالا یا پایین بودن هر عدد چه چیزی ممکن است نشان بدهد؟

این‌ها احتمال‌های عمومی‌اند، نه تشخیص.

• هموگلوبین یا گلبول قرمز پایین: کم‌خونی، که یکی از دلایل شایعش کمبود آهن است. بالا بودن آن‌ها هم مثلاً می‌تواند با کم‌آبی همراه باشد.
• گلبول سفید پایین: دلایلش بعضی داروها (از جمله شیمی‌درمانی)، بیماری‌های خودایمنی، بیماری‌های مغز استخوان و گاهی سرطان است.
• گلبول سفید بالا: معمولاً عفونت یا واکنش به دارو، ولی گاهی بیماری‌های خودایمنی یا سرطان‌های خون.
• پلاکت پایین: دلایلش عفونت ویروسی، بیماری خودایمنی، کمبود ویتامین ب۱۲، بیماری مغز استخوان و گاهی سرطان‌های خون است. در بارداری نوع خفیفی دیده می‌شود.
• پلاکت بالا: عفونت، التهاب، کم‌خونی یا خونریزی زیاد، و کمتر بعضی سرطان‌ها.
• فریتین: ذخیرهٔ آهن بدن را نشان می‌دهد. پایین بودنش با کمبود آهن مرتبط است؛ بالا بودنش دلایل متعددی دارد، از جمله التهاب.

چیزهایی مثل رژیم غذایی، فعالیت، داروها، قاعدگی و کم‌آبی هم می‌توانند نتیجه را تغییر بدهند.

چه سؤال‌هایی بپرسید؟

• کدام عدد خارج از محدوده است و محدودهٔ این آزمایشگاه چیست؟
• با علائم و سابقهٔ من، این چه معنایی دارد؟
• آیا آزمایش را باید تکرار کنیم یا آزمایش دیگری لازم است؟
• ممکن است دارو، غذا، قاعدگی یا ورزش روی جواب اثر گذاشته باشد؟

داروها و مکمل‌هایی را که مصرف می‌کنید به پزشک بگویید.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.

قبل از اولین جلسه

درمان دارویی هر بیمار با دیگری فرق دارد. این صفحه فقط فهرست عمومی کارها و سؤال‌هاست. جزئیات را تیم درمان خودتان می‌گوید.

از تیم درمان بپرسید

• هدف درمان چیست: از بین بردن بیماری، کم کردن احتمال برگشت، کنترل یا کم کردن علائم؟
• هر جلسه کجا و چند ساعت طول می‌کشد؟ بستری لازم است یا سرپایی؟ چند جلسه و با چه فاصله‌ای؟
• چه آزمایش‌هایی پیش از جلسه یا در طول درمان لازم است؟
• احتمال چه عوارضی هست؟ آیا داروی پیشگیری از تهوع داده می‌شود؟ درمان من باعث ریزش مو می‌شود؟
• در چه علائمی باید زود تماس بگیرم و با چه شماره‌ای؟ بعد از ساعت کاری چطور؟ کدام علائم یعنی مستقیم به اورژانس بروم؟
• داروها، مکمل‌ها و فراورده‌های گیاهی که الان مصرف می‌کنم، با درمان مشکلی دارند؟
• آیا می‌توانم کار کنم، رانندگی کنم یا سفر بروم؟

نکته: هیچ دارویی را خودتان قطع یا شروع نکنید، حتی داروهایی که برای بیماری‌های قبلی (مثلاً فشار خون، دیابت یا داروی ضدانعقاد) مصرف می‌کنید. هر تغییر باید با نظر پزشک باشد.

در خانه و زندگی

• رفت‌وآمد. شیمی‌درمانی ممکن است شما را خسته کند. برای روز جلسه و فردای آن کسی را برای رساندن و برگرداندن ترتیب بدهید.
• استراحت و کمک. خستگی شایع‌ترین عارضه است. برای روزهای بعد از جلسه استراحت در نظر بگیرید و برای غذا و کارهای خانه از اطرافیان کمک بگیرید.
• غذا. از قبل ترتیب غذا را بدهید تا وقتی خسته هستید راحت‌تر غذا بخورید. غذاهای ساده و قابل‌تحمل، وعده‌های کوچک و پروتئین‌دار.
• دهان و دندان. بعضی درمان‌ها زخم دهان می‌آورند. هر روز دهانتان را برای زخم یا لکهٔ سفید نگاه کنید و با مسواک بسیار نرم تمیز کنید. هر تغییری را زود به تیم درمان بگویید.
• مو. اگر قرار است مویتان بریزد و می‌خواهید کلاه‌گیس تهیه کنید، بهتر است پیش از ریزش بخرید تا با رنگ موی خودتان جور شود. روسری یا کلاه هم گزینه است.
• کار. بسیاری از افراد می‌توانند در دوران شیمی‌درمانی کار کنند، به شرط اینکه برنامه را با حالشان هماهنگ کنند. با کارفرما صحبت کنید.

روز جلسه

• فهرست داروها، دفترچه یا برگهٔ سؤال‌ها و شمارهٔ تماس تیم درمان
• لباس راحت، یک پتو یا شال، آب و خوراکی سبک (مگر پزشک منعی گفته باشد)، کتاب یا هندزفری
• یک نفر همراه، اگر ممکن است
• اگر قبل از جلسه تب، سرفه، اسهال یا علامت جدیدی دارید، پیش از آمدن به تیم درمان خبر بدهید.

بعد از جلسه

شمارهٔ تماس را در دسترس نگه دارید. اگر تب ۳۸ درجه یا بیشتر پیدا کردید، همان لحظه تماس بگیرید. راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را بخوانید و کنار تلفنتان بگذارید.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.

قبل از هر چیز

هر کس همهٔ این عوارض را ندارد. اینکه کدام‌ها برای شما محتمل است به نوع درمان بستگی دارد؛ از تیم درمان بپرسید. هر عارضه‌ای را که دیدید به تیم بگویید، حتی اگر خفیف است. بسیاری از عوارض با دارو و مراقبت بهتر می‌شوند و پزشک اگر لازم باشد برنامه را تنظیم می‌کند. هیچ دارویی، حتی مسکن یا داروی اسهال و یبوست، را بدون پرسیدن شروع نکنید.

خستگی

• با خواب و استراحت کامل برطرف نمی‌شود و ممکن است با کمترین فعالیت هم بیاید. شایع‌ترین عارضه است.
• کم‌خونی هم می‌تواند علت باشد؛ آزمایش خون می‌دهد.
• زمان استراحت برنامه‌ریزی کنید. چرت روزانه کمتر از یک ساعت باشد تا خواب شب خراب نشود.
• کارهای مهم را برای وقتی بگذارید که انرژی دارید. ورزش سبک مثل پیاده‌روی کمک می‌کند.
• وعده‌های کوچک‌تر و بیشتر بخورید و آب کافی بنوشید.

تهوع و استفراغ

• داروهای ضدتهوع می‌توانند جلوی تهوع را بگیرند یا کم کنند. اگر تهوع دارید یا نگرانش هستید به تیم درمان بگویید.
• پنج تا شش وعدهٔ کوچک به‌جای سه وعدهٔ بزرگ. غذاهای سرد، ساده و نشاسته‌ای. از غذاهای چرب، سرخ‌شده، شیرین و تند دوری کنید اگر آزارتان می‌دهد.
• در طول روز آب یا مایعات صاف بنوشید تا بدنتان کم‌آب نشود.
• از بوی تند دوری کنید و بعد از غذا حدود نیم ساعت با بالاتنهٔ بالا استراحت کنید.
• اگر نمی‌توانید مایعات بخورید، سرگیجه یا گیجی دارید، فوراً تماس بگیرید.

ریزش مو

• بعضی داروهای شیمی‌درمانی باعث ریزش مو می‌شوند و بعضی نه. از تیم درمان بپرسید.
• موی سر معمولاً حدود ۲ تا ۳ ماه بعد از پایان شیمی‌درمانی دوباره درمی‌آید، ممکن است ابتدا نازک باشد یا حالت و رنگش فرق کند.
• از شانهٔ دندانه‌درشت یا برس نرم، شامپوی ملایم، و کمتر شستن مو استفاده کنید. سشوار، اتو و محصولات آسیب‌زننده را کنار بگذارید.
• پوست سر را در برابر آفتاب با کلاه یا ضدآفتاب بپوشانید.
• ریزش مو ممکن است غمگین یا خجالت‌آور باشد. حرف زدن با خانواده یا کسی که تجربه کرده کمک می‌کند.

زخم دهان

• هر روز داخل دهان را نگاه کنید.
• بعد از غذا و قبل از خواب با مسواک بسیار نرم یا سواب پنبه‌ای دندان و لثه را تمیز کنید. اگر مستعد خونریزی هستید، از پزشک بپرسید نخ دندان بکشید یا نه.
• چند بار در روز دهان را با محلول آب ولرم، جوش شیرین و نمک بشویید. نسخهٔ دقیق را از پرستار بپرسید.
• از غذاها و نوشیدنی‌های ترد، شور، تند و شیرین پرهیز کنید. غذای نرم و مرطوب بخورید. الکل و سیگار نه.
• اگر درد دهان خوردن، آشامیدن یا خوابیدن را سخت کرد، یا تب ۳۸ درجه یا بیشتر داشتید، به تیم درمان خبر بدهید. ممکن است داروی بی‌حس‌کننده بدهند.

اسهال

• مایعات صاف و ولرم زیاد بنوشید تا کم‌آب نشوید. از تیم درمان بپرسید روزی چقدر.
• وعده‌های کوچک و مکرر. غذاهای کم‌فیبر مثل نان سفید، پاستا و میوهٔ کمپوت‌شده. سوپ و موز برای جبران سدیم و پتاسیم.
• الکل، لبنیات، غذای تند و چرب، کافئین و آب‌میوه ممکن است بدتر کنند.
• قبل از مصرف هر داروی ضداسهال، پروبیوتیک یا مکمل فیبر از پزشک بپرسید.
• خون یا مخاط در مدفوع، سرگیجه، تب، یا اسهال شدید و ادامه‌دار را به تیم درمان خبر بدهید. اسهال شدید (هفت بار یا بیشتر از حد معمول در روز) می‌تواند جدی باشد.

یبوست

• مایعات بیشتر و تحرک روزانه (پیاده‌روی یا حرکت‌های سبک) کمک می‌کنند.
• سر ساعت معین غذا بخورید و تعداد دفع را یادداشت کنید.
• فقط داروهای یبوستی را بخورید که پزشک گفته است. شیاف و تنقیه هم بدون نظر پزشک نه، چون ممکن است خونریزی یا عفونت بدهند. فیبر زیاد هم برای بعضی بدتر می‌کند.
• اگر هفته‌ای دو بار یا کمتر دفع دارید، یا مدفوع سفت و دردناک است، خبر بدهید.

کبودی و خونریزی (وقتی پلاکت کم است)

• با مسواک بسیار نرم دندان بشویید. در خانه هم کفش بپوشید. از ریش‌تراش برقی به‌جای تیغ استفاده کنید. با وسایل تیز مراقب باشید.
• برای خونریزی، با پارچهٔ تمیز چند دقیقه محکم فشار دهید.
• بسیاری از داروهای بدون نسخه آسپرین یا ایبوپروفن دارند و خطر خونریزی را بالا می‌برند. برچسب داروها را بخوانید و از تیم درمان فهرست داروهای ممنوع را بخواهید.
• خونریزی که بعد از چند دقیقه بند نمی‌آید، خونریزی از دهان یا بینی، استفراغ خونی، ادرار قرمز یا صورتی، مدفوع سیاه یا خونی، قاعدگی خیلی سنگین، یا سردرد شدید با تغییر بینایی و گیجی را فوراً گزارش کنید.

مشکل تمرکز و حافظه

بعضی افراد بعد از شیمی‌درمانی در فکر کردن، تمرکز یا به‌یاد آوردن مشکل پیدا می‌کنند. دفترچه یا برنامه‌ریز، یادداشت شمارهٔ مهم در یک جا، خواب کافی و ورزش سبک کمک می‌کند. به تیم درمان بگویید.

چه زمانی تماس بگیرید؟

• تب ۳۸ درجه یا بیشتر
• نمی‌توانید مایعات بخورید یا استفراغ و اسهال ادامه دارد
• خونریزی غیرعادی
• زخم دهان یا گلو که اجازهٔ خوردن و نوشیدن نمی‌دهد
• هر علامت تازه‌ای که نگرانتان کرده

راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را هم ببینید.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.

چرا عفونت در این دوران مهم است؟

بعضی درمان‌ها، مثل شیمی‌درمانی، تعداد گلبول‌های سفید را پایین می‌آورند. گلبول‌های سفید با عفونت مبارزه می‌کنند. در بعضی مقاطع هر دوره از درمان، نوع مهمی از گلبول سفید به نام نوتروفیل خیلی کم می‌شود (نوتروپنی) و خطر عفونت بالا می‌رود. تیم درمان با آزمایش خون این را پایش می‌کند و گاهی داروهایی برای پیشگیری از عفونت یا بالا بردن گلبول‌های سفید می‌دهد. عفونت در دوران درمان می‌تواند جدی باشد و به اقدام فوری نیاز داشته باشد؛ پس نشانه‌هایش را بشناسید.

نشانه‌های عفونت

• تب ۳۸ درجهٔ سانتی‌گراد یا بیشتر
• لرز
• سرفه یا گلودرد
• اسهال
• گوش‌درد، سردرد، درد سینوس، یا سفتی و درد گردن
• جوش یا دانهٔ پوستی
• زخم یا پوشش سفید داخل دهان یا روی زبان
• ورم یا قرمزی، به‌ویژه جایی که کاتتر وارد بدن می‌شود
• ادرار خونی یا کدر، یا سوزش ادرار

اگر این علائم را دیدید، همان لحظه با تیم درمان تماس بگیرید. تب را با داروی تب‌بر پایین نیاورید مگر پیش از آن با پزشک یا پرستار مشورت کنید؛ این داروها تب را کم می‌کنند ولی ممکن است نشانهٔ یک مشکل جدی‌تر را بپوشانند.

پیشگیری در زندگی روزمره

• دست‌ها. با آب ولرم و صابون خوب بشویید، به‌ویژه پیش از غذا. از اطرافیان هم بخواهید دست‌هایشان را بشویند.
• دهان. هر روز دندان‌ها را تمیز کنید و داخل دهان را برای زخم یا نشانهٔ عفونت نگاه کنید.
• کاتتر. اگر کاتتر یا پورت دارید، محل را تمیز و خشک نگه دارید.
• تماس با بیماران. از افراد بیمار یا سرماخورده و از جمعیت شلوغ دوری کنید. از کسانی که تازه واکسن زنده (مثل آبله‌مرغان، فلج اطفال یا سرخک) زده‌اند هم دوری کنید. قبل از هر واکسن، از تیم درمان بپرسید.
• خواب، تغذیه و استرس. استرس، تغذیهٔ ضعیف و کم‌خوابی هم سیستم ایمنی را ضعیف می‌کنند.

ایمنی غذا

بعضی درمان‌ها باعث می‌شوند غذای آلوده راحت‌تر شما را بیمار کند. به همین دلیل:

• گوشت، ماهی و تخم‌مرغ را کاملاً بپزید.
• غذای گرم را گرم و غذای سرد را سرد نگه دارید.
• میوه و سبزی خام را خوب بشویید؛ تیم درمان ممکن است بگوید فقط پوست‌کنده بخورید.
• برای گوشت خام و سبزی از ظرف و وسیلهٔ جدا استفاده کنید.

تغذیهٔ مناسب

• تغذیهٔ خوب به شما کمک می‌کند قوی بمانید. اگر امکان دارد، غذاها را از قبل برنامه‌ریزی کنید.
• اگر اشتها کم است یا زود سیر می‌شوید، پنج تا شش وعدهٔ کوچک بخورید.
• ممکن است در این دوران به پروتئین و کالری بیشتری نیاز داشته باشید. پروتئین را اول وعده بخورید.
• اگر خوردن سخت شده یا وزنتان کم می‌شود، به تیم درمان بگویید و از کارشناس تغذیه کمک بگیرید.
• با زخم دهان یا گلودرد: غذای نرم و مرطوب، و پرهیز از غذاهای ترد، شور، تند و شیرین و از الکل.
• با اسهال: مایعات زیاد و وعده‌های کوچک (به راهنمای عوارض مراجعه کنید).

مکمل‌ها و فراورده‌های گیاهی

هر مکمل، ویتامین یا فراوردهٔ گیاهی را پیش از مصرف به تیم درمان بگویید. بعضی از آن‌ها می‌توانند اثر درمان را تغییر دهند. تا امروز هیچ مطالعه‌ای نشان نداده رژیم، غذا، ویتامین یا مکمل بتواند سرطان را درمان کند یا از بازگشتش جلوگیری کند. درمان گیاهی یا جایگزین هیچ‌وقت نباید جای درمانی را بگیرد که پزشک تجویز کرده است.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.

پیش از هر چیز

این فهرست برای آگاهی شماست و جای راهنمایی تیم درمان خودتان را نمی‌گیرد. در شروع درمان از پزشک یا پرستار بپرسید:

• در چه علائمی تماس تلفنی کافی است و در چه علائمی باید مستقیم به اورژانس بروم؟
• شمارهٔ تماس در ساعت کاری و بعد از آن چیست؟

شماره را روی گوشی و روی کاغذ کنار پرونده نگه دارید. اگر نگرانید، تماس بگیرید؛ مزاحم نیستید.

شمارهٔ اورژانس در ایران ۱۱۵ است.

فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید

در این حالت‌ها خودتان رانندگی نکنید؛ از کسی بخواهید شما را ببرد یا آمبولانس خبر کنید.

• تنگی نفس ناگهانی یا شدید، درد قفسهٔ سینه یا پشت، ضربان خیلی تند، یا از حال رفتن. ممکن است نشانهٔ آمبولی ریه (لخته‌ای که به ریه رسیده) باشد. سرفهٔ خونی هم از نشانه‌هاست.
• نشانه‌های سکته: افتادگی یک طرف صورت و دشواری در لبخند زدن، ناتوانی در بالا نگه داشتن هر دو دست، گفتار نامفهوم یا گیجی. اگر علائم بعد از مدتی برطرف شد هم باز زنگ بزنید. همچنین ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن، تاری ناگهانی دید، گیجی، سرگیجه یا سردرد بسیار شدید.
• خونریزی شدید که بند نمی‌آید، یا استفراغ خونی.
• گیجی ناگهانی یا از حال رفتن.
• بی‌حسی یا ضعف ناگهانی دست‌ها و پاها، ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن، از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع (در بیماران مبتلا به میلوم ممکن است نشانهٔ فشار بر نخاع باشد و درمان فوری می‌خواهد).
• درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس همراه با درد و ورم یک پا.
• بعد از تزریق خون: تنگی نفس شدید، ورم یا گز گز دهان و گلو، یا درد قفسهٔ سینه.
• تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر در دوران درمان، وقتی نمی‌توانید به تیم درمان برسید یا حالتان بد است.

همان لحظه با تیم درمان تماس بگیرید

تب و عفونت. تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر در دوران شیمی‌درمانی یا درمان‌های دیگر سرطان را اورژانسی بدانید. عفونت در دوران درمان می‌تواند تهدیدکنندهٔ جان باشد و به مراقبت فوری نیاز داشته باشد. منتظر نمانید. اگر نمی‌توانید به تیم درمان برسید یا حالتان بد است، به اورژانس مراجعه کنید. پیش از مصرف داروی تب‌بر مشورت کنید، چون ممکن است مشکل را بپوشاند. لرز، سرفه یا گلودرد، سوزش ادرار، و قرمزی یا ورم محل کاتتر هم از نشانه‌های عفونت‌اند.

خونریزی و کبودی. خونریزی که بعد از چند دقیقه فشار بند نمی‌آید، خونریزی از دهان یا بینی، ادرار قرمز یا صورتی، مدفوع سیاه یا خونی، قاعدگی سنگین‌تر و طولانی‌تر از معمول، کبودی بدون علت یا لکه‌های ریز قرمز روی پوست. همین‌طور اگر داروی ضدانعقاد می‌خورید: ضربه به سر، یا سردرد شدید ناگهانی همراه با گیجی، اختلال گفتار، ضعف دست و پا، تهوع یا استفراغ.

لختهٔ پا. درد ضرباندار، ورم، گرمی و قرمزی یا تغییر رنگ پوست در یک پا (بیشتر ساق یا ران). همان روز به پزشک مراجعه کنید یا به اورژانس بروید، زیرا لخته می‌تواند به ریه برود.

استفراغ و کم‌آبی. استفراغی که نمی‌گذارد مایعات یا دارو بخورید، دهان خشک، ادرار کم، سرگیجه یا ضعف و گیجی.

اسهال. اسهال شدید و ادامه‌دار (هفت بار یا بیشتر از حد معمول در روز)، اسهال خونی یا همراه با تب و سرگیجه.

بعد از تزریق خون. تب یا لرز، درد ماهیچه‌ای بی‌علت، تهوع یا استفراغ، تغییر در ادرار، خونریزی از دهان، بینی یا مقعد، زردی چشم یا پوست، یا کمردرد. اشاره کنید که اخیراً خون گرفته‌اید.

همان روز به تیم درمان خبر بدهید

یبوست. دو بار یا کمتر دفع در هفته، یا مدفوع سفت و دردناک. اگر همراه با درد شدید شکم، استفراغ، ضربان تند قلب، گیجی یا سرگیجه بود، فوراً مراجعه کنید.

دهان. درد دهان یا گلو که خوردن، آشامیدن یا خوابیدن را سخت کرده است.

هنگام تماس چه بگویید؟

• چه علامتی دارید و از کی شروع شده است؟
• دمای بدن شما چقدر است؟
• چه داروهایی مصرف کرده‌اید؟
• آخرین جلسهٔ درمان کی بود و چه درمانی بود؟

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.