لوسمی، لنفوم و میلوم

این بیماری‌ها چیست؟

سرطان‌های خون بیماری‌هایی هستند که ساخته شدن و کار سلول‌های خون را به هم می‌زنند. سه گروه شناخته‌شده‌شان لوسمی، لنفوم و میلوم است. بر خلاف بسیاری از سرطان‌ها، سرطان‌های خون معمولاً توده‌ای سفت (تومور توپر) نمی‌سازند.

• لوسمی سرطان خون و مغز استخوان است. گلبول‌های سفید غیرطبیعی ساخته می‌شوند و جای سلول‌های سالم را می‌گیرند. نوع آن به این بستگی دارد که کدام سلول خون سرطانی شده و رشدش تند است یا کند.
• لنفوم سرطان لنفوسیت‌هاست، یعنی گلبول‌های سفیدی که در دستگاه لنفاوی (غدد لنفاوی و بافت‌های مرتبط) کار می‌کنند. دو گروه اصلی دارد: لنفوم هوچکین و لنفوم غیرهوچکین.
• میلوم سرطان پلاسماسل‌هاست، سلول‌هایی که پادتن می‌سازند.

یک نکتهٔ آرامش‌بخش: ارجاع به فوق تخصص خون یا یک آزمایش غیرطبیعی به معنی داشتن یکی از این بیماری‌ها نیست. شمارش غیرطبیعی گلبول‌ها علت‌های فراوانِ دیگری هم دارد و پزشک آن را با بقیهٔ اطلاعات می‌سنجد.

چه علائمی ممکن است داشته باشد؟

علائم به نوع بیماری بستگی دارد و بیشترشان در بیماری‌های ساده‌تر هم دیده می‌شوند. داشتن آن‌ها یعنی باید بررسی شوند، نه اینکه بیماری قطعی است.

• لوسمی حاد (مثلاً در نوع میلوئیدی حاد): خستگی یا ضعف غیرمعمول، رنگ‌پریدگی، تنگی نفس، کبودی یا خونریزی آسان، عفونت‌های مکرر، تب، درد استخوان یا مفصل و تورم غدد گردن، زیر بغل یا کشالهٔ ران. این علائم معمولاً در عرض چند هفته ظاهر می‌شوند.
• لنفوم: شایع‌ترین نشانه یک برآمدگی یا تورم بی‌درد در گردن، زیر بغل یا کشالهٔ ران است. تب، تعریق شدید شبانه، تنگی نفس، خارش پوست و کاهش وزن ناگهانی و بی‌دلیل هم ممکن است دیده شود.
• میلوم: درد استخوان (اغلب کمر، لگن، شانه یا دنده)، خستگی بی‌علت، تنگی نفس، ضعف عضلانی، سردرد، تشنگی شدید و تکرر ادرار و کاهش وزن بدون رژیم. گاهی میلوم در ابتدا هیچ علامتی ندارد و فقط با آزمایش خونی که به دلیل دیگری انجام شده پیدا می‌شود.

غدهٔ متورم معمولاً به دلیل عفونت‌هایی مثل سرماخوردگی و گلودرد است و سرطان خون یا لنفاوی علت نادری برای آن است.

چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص معمولاً از چند قدم می‌گذرد:

• آزمایش خون. اولین قدم است و شمارش و ظاهر سلول‌های خون را نشان می‌دهد.
• نمونه‌برداری. در لنفوم، قسمتی یا تمام یک غدهٔ لنفاوی برداشته یا با سوزن نازک نمونه‌گیری می‌شود. در لوسمی و میلوم نمونه‌ای از مغز استخوان با سوزن گرفته می‌شود. این کارها با بی‌حسی موضعی یا بیهوشی انجام می‌شوند.
• تصویربرداری. بسته به نوع بیماری ممکن است سی‌تی‌اسکن، ام‌آرآی، پت‌اسکن یا سونوگرافی لازم باشد.
• آزمایش‌های تکمیلی. مثل آزمایش‌های بیشتر خون و گاهی بررسی مایع نخاع.

نتیجهٔ این بررسی‌ها نوع بیماری، مرحله (تا کجا گسترش یافته) و تند یا کند بودن آن را مشخص می‌کند. همین اطلاعات درمان را تعیین می‌کنند. همهٔ این آزمایش‌ها برای همهٔ بیماران لازم نیست؛ پزشک می‌گوید کدام‌ها برای شما لازم است.

درمان چطور برنامه‌ریزی می‌شود؟

برنامهٔ درمان به نوع بیماری، تند یا کند بودن آن، محل درگیری و وضعیت کلی شما بستگی دارد. روش‌هایی که ممکن است به‌کار بروند عبارت‌اند از: شیمی‌درمانی، داروهای هدفمند، ایمنی‌درمانی، پرتودرمانی، پیوند سلول‌های بنیادی و مراقبت‌های حمایتی. این‌ها فهرست عمومی است و به معنی انجام همهٔ آن‌ها نیست. اینکه کدام یک برای شما مناسب است و کجا انجام می‌شود را تیم درمان تعیین می‌کند. در بعضی موارد پرتودرمانی یا پیوند را متخصص همان رشته انجام می‌دهد و ارجاع داده می‌شود.

چند نکته که بیماران کمتر می‌دانند:

• همه فوراً درمان نمی‌شوند. در لوسمی لنفوسیتی مزمن گفته شده ممکن است در ابتدا نیازی به درمان نباشد و فقط پیگیری منظم لازم باشد. در لنفوم‌های کندرشد هم اگر علامتی ندارید، ممکن است به‌جای درمان زودهنگام، آزمایش‌های دوره‌ای انجام شود. در میلوم هم گاهی لازم نیست درمان فوراً شروع شود.
• بعضی انواع باید زود درمان شوند. در لوسمی میلوئیدی حاد معمولاً درمان باید سریع شروع شود.
• هدف درمان همیشه یکی نیست. در بعضی بیماری‌ها هدف درمان قطعی است و در بعضی هدف کنترل بیماری و علائم آن. مثلاً دربارهٔ لوسمی لنفوسیتی مزمن گفته می‌شود درمان قطعی ندارد ولی با درمان قابل کنترل است. دربارهٔ میلوم هم هدف درمان اغلب محدود کردن بیماری و علائم آن است. از پزشک بپرسید هدف درمان در مورد شما چیست.
• مراقبت حمایتی بخشی از درمان است. مثل پیشگیری از عفونت، واکسن، تزریق خون یا پلاکت و در میلوم داروهایی برای محافظت از استخوان.

پیگیری و مراقبت در خانه

در طول و بعد از درمان، آزمایش و معاینهٔ منظم لازم است و ممکن است تصویربرداری هم انجام شود. اگر بین دو نوبت علامت یا عارضه‌ای نگرانتان کرد، منتظر نوبت بعد نمانید و با تیم درمان تماس بگیرید. توصیه‌های روزمره (عفونت، تغذیه، عوارض) در «راهنمای بیمار» سایت آمده است.

چه زمانی تماس بگیرید؟

• تب ۳۸ درجه یا بیشتر، به‌ویژه در دوران درمان: همان لحظه با تیم درمان تماس بگیرید.
• خونریزی که بند نمی‌آید، یا کبودی و لکه‌های ریز قرمز روی پوست بدون علت.
• غدهٔ متورمی که بعد از یک هفته کوچک نشده، سفت است یا تکان نمی‌خورد، یا با تعریق شبانه و تب همراه است: در اولین فرصت نزد پزشک بروید.
• اورژانس (۱۱۵): بی‌حسی یا ضعف ناگهانی دست‌ها و پاها، ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن، گیجی ناگهانی، یا از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع (در میلوم ممکن است نشانهٔ فشار بر نخاع باشد و درمان فوری می‌خواهد)، و نیز تنگی نفس شدید.

فهرست کامل علائم هشدار را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید. برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.