کمبود آهن: چرا پیدا کردن علت مهم است؟

آزمایش خونتان نشان داده آهنتان کم است. خیلی‌ها می‌پرسند «پس قرص آهن بخورم تا درست شود؟». جواب کوتاه این است: بدون اینکه پزشک علت را بررسی کند، نه. این مقاله توضیح می‌دهد چرا.

کمبود آهن چه می‌کند؟

آهن بخشی از هموگلوبین است، پروتئینی که در گلبول قرمز اکسیژن را در بدن می‌چرخاند. وقتی آهن کم باشد، گلبول قرمز سالم کمتری ساخته می‌شود و کم‌خونی پیش می‌آید. علائم شایع: خستگی، تنگی نفس، تپش قلب، رنگ‌پریدگی و سردرد. در بعضی افراد ریزش مو، تغییر مزه، زبان دردناک، تغییر ناخن یا میل به خوردن چیزهای غیرخوراکی هم دیده می‌شود. اگر درمان نشود، خطر عفونت و مشکلات قلبی و ریوی بالا می‌رود.

آهن از کجا کم می‌شود؟

دلیل‌های اصلی این‌هاست:

• از دست رفتن خون. مهم‌ترین علت است. قاعدگی سنگین، خونریزی آهستهٔ معده یا روده (مثلاً با زخم معده، التهاب روده، بواسیر، مصرف بعضی مسکن‌ها و کمتر شایع، سرطان)، یا هر خونریزی دیگر.
• بارداری، چون نیاز به آهن بالا می‌رود و غذا گاهی کافی نیست.
• تغذیه و جذب. غذای کم‌آهن، یا مشکل در جذب. چای، قهوه، شیر و لبنیات در مقدار زیاد جذب آهن را کم می‌کنند.

چرا فقط قرص آهن کافی نیست؟

چون اگر دلیل کمبود خونریزی باشد و پیدا نشود، آهن می‌خورید ولی همچنان از دست می‌رود. برای همین پزشک اول علت را پیدا می‌کند، بعد درمان را پیشنهاد می‌دهد.

پزشک معمولاً این کارها را می‌کند:

• سؤال می‌کند: قاعدگی، تغذیه، بارداری، داروها (از جمله مسکن‌هایی که معده را اذیت می‌کنند) و علائم گوارشی.
• آزمایش می‌گیرد: شمارش کامل خون (CBC) و معمولاً آزمایش‌های آهن، از جمله فریتین که ذخیرهٔ آهن بدن را نشان می‌دهد.
• بررسی گوارشی را پیشنهاد می‌کند، در بعضی افراد. در مردان و زنانی که دیگر قاعدگی ندارند، چون خونریزی گوارشی علت مهمی است، معمولاً آندوسکوپی و کولونوسکوپی لازم است تا مشکل گوارشی، از جمله سرطان، کنار گذاشته شود. این به معنی وجود سرطان نیست؛ یعنی علت را جدی دنبال می‌کنند. در بعضی موارد آزمایش خون مخفی در مدفوع یا ارجاع به متخصص هم پیشنهاد می‌شود.

درمان چگونه است؟

بعد از پیدا کردن علت، درمان معمولاً شامل رفع علت خونریزی یا کمبود و برگرداندن آهن بدن است. اگر آهنتان کم باشد، پزشک ممکن است قرص آهن بدهد. مقدار و مدت را فقط او تعیین می‌کند. نکات ایمنی:

• قرص آهن ممکن است یبوست یا اسهال، دل‌درد، سوزش سردل، تهوع و تیره شدن مدفوع بیاورد. گفته شده مصرف با غذا یا بعد از غذا ممکن است کمک کند. اگر عوارض آزارتان داد، با پزشک مشورت کنید؛ خودتان قطع نکنید.
• آهن زیاد مضر است. بیشتر از مقدار تجویز‌شده نخورید. مصرف زیاد آهن، به‌ویژه برای کودکان، می‌تواند خطرناک و حتی کشنده باشد. قرص‌ها را از دسترس بچه‌ها دور نگه دارید.
• بدون نظر پزشک شروع یا قطع نکنید.

تغذیه کمک می‌کند، ولی همه‌چیز نیست

بیشتر افراد با رژیم متنوع آهن کافی می‌گیرند. منابع آهن: گوشت قرمز (به مقدار متعادل)، سبزی‌های برگ‌سبز، حبوبات، مغزها، خشکبار مثل زردآلوی خشک و غلات غنی‌شده. چای و قهوه را کنار وعدهٔ اصلی زیاد ننوشید. اگر خوردن این غذاها برایتان سخت است، کارشناس تغذیه کمک می‌کند. اگر کمبود آهن تأیید شده باشد، رژیم به‌تنهایی همیشه کافی نیست.

پیگیری

پزشک ممکن است چند ماه بعد دوباره آزمایش بخواهد تا ببیند آهن و هموگلوبین بالا آمده یا نه. آزمایش دوم را جدی بگیرید.

کی به پزشک سر بزنید؟

• خستگی، رنگ‌پریدگی یا تنگی نفس که ادامه دارد
• مدفوع سیاه یا خونی، یا خونریزی غیرعادی از هر جای بدن
• ۱۱۵: تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه یا از حال رفتن

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.